در هامش آغاز آن چند سطر از اواسط مقدمهء پيش گفته آمده است . ( ص ) با توجه به تاريخ كتابت نسخ شش‌گانه ، اين رساله قبل از 1294 هجرى قمرى تدوين شده ، با عنايت به سه اشارهء « تلك التعليقات » ، « اوائل الكتاب » و « الذى ذكره قدّس سرّه » تعليقهء شمارهء 1574 اسفار است كه در مجلد اوّل مجموعه مصنفات در جاى خود به آن اشاره كرديم . اين تعليقهء بلند در زمان حيات حكيم مؤسس به صورت رسالهء مستقلى درآمده ، مقدمهء فاخرى نيز توسط يكى از شاگردان آقا على به آن اضافه شده است . در اين مقدمه از بىدانشى اهل زمانه گلايه شده : « من در بعضى مجالس به كسانى مبتلا هستم كه در معقولات بحث مىكنند ، در حالى كه محسوسات را نمىشناسند ، بسيارى اوقات در مسئلهء توحيد سخن مىگويند ، در حالى كه ندانسته آراء اشاعره و معتزله را بر زبان مىرانند » . از اين رساله در آثار آقا على يا در مجموعه‌هاى كتابشناختى از قبيل الذريعة سخنى به ميان نيامده است . اين عدم ذكر با توجه به شمرده شدن اين رساله از تعليقات الاسفار پذيرفتنى است و با عنايت به شيوهء نگارش ، سطح مطلب و نيز شهادت كاتبان شناخته شدهء نسخ مختلف رساله از قبيل محمد على شريف خوانسارى ، محمد على كرمانشاهى و سيد احمد صفايى ( كه آثار ديگرى از آقا على به خط آنها موجود است ) ترديدى در انتساب اين رساله به آقا على باقى نمىگذارد . هرچند اين رساله با ارزش در گنجينه نسخ خطى از ديدگان مخفى مانده بود . « رسالة فى التوحيد » براى نخستين بار سال گذشته توسط راقم اين سطور براساس سه نسخه تصحيح و در مجلهء خردنامهء صدرا منتشر شد « 1 » و اكنون با اصلاح كاستىهاى آن براساس شش نسخه در اين مجموعه توفيق نشر مىيابد . * * * « رسالة فى التوحيد » شامل سيزده فصل است ، كه از عناوين متنوع به جاى فصل استفاده كرده و در هر فصل به يكى از مقدمات مسئله توحيد پرداخته است . در اين رساله حكيم مؤسس مىكوشد تا تصويرى عميق ، صحيح و مورد تأييد قرآن كريم از مسئلهء اساسى توحيد ارائه كند و انديشهء دينى را از باورهاى معتزلى ، اشعرى ، ثنوى ، مانوى ،

--> ( 1 ) . فصلنامه خردنامهء صدرا ، شماره 8 و 9 ، بهار 1376 ، تهران .